19. Diyagram ve Görselleştirme
19.1 Dört Farklı Yol
Diyagram üretmenin birbirinden farklı dört yolu vardır ve seçim, çıktının nereye gideceğine bağlıdır.
| Yol | Çıktı | Ne zaman |
|---|---|---|
| Yapılandırılmış veri | Düzenlenebilir diyagram belgesi | Hiyerarşi, şema, akış — biçim standart |
| SVG'den dönüşüm | Düzenlenebilir diyagram belgesi | Özgün düzen; SVG zaten elinizde |
| Doğrudan SVG | Statik vektör görüntü | Yalnızca görsel gerekiyorsa |
| Metin tabanlı diyagram dili | Kod olarak saklanan diyagram | Sürüm kontrolünde tutulacaksa |
İlk iki yol arasındaki ayrım önemlidir: yapılandırılmış veri yolunda yerleşimi araç yapar, SVG yolunda yerleşimi siz belirlersiniz.
19.2 Test 1: Yapılandırılmış Veriden Zihin Haritası
İlk testte (25 Ağustos 2026), bu kitabın otuz dört bölümlük yapısı bir zihin haritasına dönüştürülmüştür.
Girdi Biçimi
Zihin haritası aracı, düğümleri düz bir liste olarak alır. Her düğümün bir kimliği, görünen metni ve üst düğüm kimliği bulunur; kök düğümün üst düğümü boş bırakılır. Hiyerarşiyi araç kendisi kurar.
Sonuç
| Test edilen | Sonuç |
|---|---|
| Otuz düğümlük hiyerarşi | ÇALIŞTI |
| Otomatik yerleşim | ÇALIŞTI — dallar kök etrafında dengeli dağıldı |
| Otomatik renklendirme | ÇALIŞTI — her ana dal ayrı renk |
| Türkçe karakterler | ÇALIŞTI — bozulma yok |
| PNG dışa aktarım | ÇALIŞTI |
Yerleşim için hiçbir ek talimat verilmemiştir; araç düğüm sayısına göre kendisi düzenlemiştir. Bu, hiyerarşik yapılar için en düşük çabalı yoldur.
19.3 Test 2: SVG'den Diyagram Dönüşümü
İkinci ve daha ilgi çekici test (7 Eylül 2026), elle yazılmış bir SVG akış şemasının düzenlenebilir bir diyagrama dönüştürülmesidir.
Neden Bu Yol?
Yapılandırılmış veri yolu hiyerarşiler için idealdir; ancak karar noktaları, geri dönüşler ve dallanmalar içeren bir akış şemasında yerleşimi kendiniz belirlemek isteyebilirsiniz. SVG yolu bunu sağlar: kutuların ve okların tam konumunu siz yazarsınız.
Test İçeriği
Test için Bölüm 2.8'deki doğrulama protokolü seçilmiştir: model çıktısıyla başlayan, üç karar noktası içeren ve iki farklı sonuçta biten bir akış.
Sonuç
| Test edilen | Sonuç |
|---|---|
| Dikdörtgen → işlem şekli | ÇALIŞTI |
| Çokgen → karar şekli | ÇALIŞTI — elmas biçimi korundu |
| Elips → başlangıç şekli | ÇALIŞTI |
| Çizgiler → bağlantılar | ÇALIŞTI — doğru şekillere bağlandı |
| Stil sınıflarından renk | ÇALIŞTI — dolgu ve kenar renkleri korundu |
| Konumlandırma | ÇALIŞTI — SVG düzeni korundu |
| Türkçe karakterler | ÇALIŞTI |
| Çok satırlı metin | ÇALIŞTI — iki ayrı metin öğesi tek kutuda birleşti |
| Bağlantı etiketleri (Evet/Hayır) | KISMEN — etiket konumu bir yerde kaydı |
Tespit Edilen Kusur
Dönüşüm büyük ölçüde başarılıydı; ancak bir bağlantı etiketinin konumu kaymıştı. SVG'de bağlantı çizgisinin yanına yerleştirilen bir etiket, dönüşüm sonrası beklenenden farklı bir konuma düşmüştür.
Bunun nedeni anlaşılabilir: SVG'de metin ve çizgi bağımsız öğelerdir; aralarında hiçbir ilişki tanımlı değildir. Dönüştürücü, hangi metnin hangi bağlantıya ait olduğunu konumdan tahmin etmek zorundadır.
Desteklenen ve Desteklenmeyenler
Araç dokümantasyonu sınırları açıkça belirtmektedir: temel şekiller, doğrudan öznitelikler, satır içi stiller, basit etiket ve sınıf kuralları desteklenmektedir. Buna karşılık karmaşık stil seçicileri, renk geçişleri, maskeler, filtreler ve keyfî dönüşümler desteklenmemektedir.
19.4 Önemli Bir Ayrım: Görüntü mü, Belge mi?
Her iki testte de üretilen çıktı statik bir görüntü değil, düzenlenebilir bir diyagram belgesidir. Bu, bir kalite ölçütüdür ve gözden kaçırılmamalıdır.
| Statik görüntü | Düzenlenebilir belge | |
|---|---|---|
| Sonradan değişiklik | Yeniden üretmek gerekir | Doğrudan düzenlenir |
| Ortak çalışma | Mümkün değil | Paylaşılır, yorumlanır |
| Metin arama | Hayır | Evet |
| Ölçekleme | Vektörse sorunsuz | Sorunsuz |
| Uygun olduğu | Son çıktı, yayın | Çalışma hâlindeki şema |
Akademik çalışmada bu ayrım pratiktir: tez şemanız birkaç kez değişecekse düzenlenebilir belge, makaleye gömülecek son hâliyse vektör görüntü uygundur.
19.5 Yerleşim: Kim Yapmalı?
İki testin karşılaştırması, bu bölümün en pratik kararını verir.
| Yerleşimi araç yapsın | Yerleşimi siz yapın |
|---|---|
| Hiyerarşik yapılar (zihin haritası, org şeması) | Karar noktaları ve geri dönüşler içeren akışlar |
| Düğüm sayısı çok ve düzen tekdüze | Belirli bir düzen anlam taşıyor |
| Hızlı taslak gerekiyor | Yayına gidecek şema |
| Yapı sık değişecek | Yapı oturmuş |
İlk testte otuz düğüm hiçbir yerleşim talimatı olmadan düzenli çıktı. İkinci testte ise akışın mantığı — hangi kararın hangi dalı doğurduğu — konumla anlatıldığı için elle yerleştirme gerekliydi.
19.6 Mühendislik ve Akademik Kullanım
| İhtiyaç | Uygun yol |
|---|---|
| Tez bölüm yapısı, kavram haritası | Yapılandırılmış veri — zihin haritası |
| Yöntem akışı, deney protokolü | SVG'den dönüşüm — konum anlam taşır |
| Veri tabanı veya varlık ilişkileri | Yapılandırılmış veri — ilişki şeması |
| Süreç zaman çizelgesi, etkileşim sırası | Metin tabanlı diyagram dili |
| Makaleye gömülecek son şekil | Doğrudan SVG — statik vektör |
19.7 İş Akışı
- Diyagramın türünü belirle: hiyerarşi mi, akış mı, ilişki mi?
- Yerleşim kararını ver: araç mı yapsın, siz mi?
- Girdiyi hazırla: yapılandırılmış veri veya sade SVG.
- Üret.
- Görsel olarak kontrol et — özellikle bağlantılar ve etiketler.
- Gerekirse düzenlenebilir belgede elle rafine et.
- Hedef biçimde dışa aktar.
Beşinci adım atlanamaz. Bu bölümdeki tek kusur — kayan etiket — yalnızca görsel kontrolle bulunmuştur; dönüşüm hiçbir hata vermemiştir.
19.8 Bölüm Özeti
- Diyagram üretmenin dört yolu vardır; seçim çıktının nereye gideceğine bağlıdır.
- Hiyerarşik yapılarda otomatik yerleşim otuz düğüme kadar sorunsuz çalışmıştır.
- SVG dönüşümü şekilleri, renkleri ve konumları korumuştur.
- Kaynak biçimde tanımlanmayan ilişkiler dönüşümde tahmin edilir ve yanılabilir.
- Dönüştürülecek SVG sade tutulmalıdır; karmaşık stil özellikleri desteklenmez.
- Üretilen çıktı statik görüntü değil, düzenlenebilir belgedir.
- Yerleşim anlam taşıyorsa elle, taşımıyorsa araca bırakılmalıdır.
- Görsel kontrol zorunludur; dönüşüm hatası sessiz olabilir.
Güncellik kontrolü: Bu bölümdeki bulgular iki ayrı canlı Lucid oturumundan elde edilmiştir (25 Ağustos ve 7 Eylül 2026). Araç yetenekleri ve desteklenen SVG özellikleri güncellenebilir.