Ana Sayfa / Kaynak Denetimi / Vaka 1
Merdiven Aracındaki Uydurulmuş Atıf
Bu vaka kurgu değildir. 02.08.2026'da, bu platformun kendi Merdiven Geometrisi aracı incelenirken bulundu — üçüncü taraf bir yayında değil, bizim kendi yayınladığımız içerikte.
Bağlam
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nden yeni bir mimari araç (TAKS/KAKS) kurulurken, sitede zaten var olan bir "Merdiven Tasarımı" aracına rastlandı. Yeni bir araç yazmadan önce standart pratiğimiz gereği mevcut içerik kontrol edildi — ve üç ayrı sorun art arda ortaya çıktı.
5Sorun 1: Doğrulanamayan Madde Numarası
Aracın atıf bölümü şöyle diyordu:
Md. 42 — Net merdiven genişliği.
Md. 43 — Merdiven eğimi: 20°–45° arasında.
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin gerçek Madde 41-43'ü aranıp okunduğunda, bu maddelerin merdivenle hiç ilgisi olmadığı görüldü — bunlar farklı bir yönetmelikte (Yangından Korunma Yönetmeliği) "dış kaçış merdiveni", "dairesel merdiven" ve "kaçış rampaları" başlıklarını taşıyordu. Konuyla alakasız iki maddeydi.
5Sorun 2: Uydurulmuş Tarihsel Atıf
Bu isimler (Ramberg, Johann Georg Sturm) mimarlık tarihi literatüründe aranıp hiçbir yerde doğrulanamadı. Bu formülün gerçek, yaygın olarak bilinen adı Blondel Kuralı'dır (François Blondel, 1675) — mimarlık tarihinin standart bir referansı. "Ramberg/Sturm" isimleri muhtemelen ya tamamen uydurulmuş ya da alakasız bir kaynaktan yanlış aktarılmıştı.
3Sorun 3: Var Olmayan Sınır Tablosu
Araç, kullanım türüne (konut/ofis/okul/hastane/umumi) göre ayrı ayrı rıht/basamak aralıkları içeren bir tablo sunuyordu. Gerçek yönetmelik metninde böyle bir ayrım yoktur — tek, evrensel bir kural var: asansörsüz binada basamak yüksekliği ≤160 mm, asansörlü binada ≤180 mm. Kullanım türüne göre farklılaşan tablo, muhtemelen genel mimarlık literatüründen (Neufert gibi kaynaklarda gerçekten var olan bir kavram) alınıp yanlışlıkla Türk yönetmeliğine mal edilmişti.
Üç bulgunun üçü de A seviyesi (doğrudan yönetmelikten, sorgusuz güvenilir) etiketiyle sunulmuştu. Kullanıcı bu aracı kullanan bir mimar, var olmayan madde numaralarına, uydurulmuş bir tarihe ve gerçekte var olmayan bir tabloya güvenerek bir ruhsat başvurusu hazırlayabilirdi.
Nasıl Bulundu
Tesadüfen değil, standart bir alışkanlıkla: yeni bir araç yazmadan önce, aynı konuda zaten var olan içerik var mı diye kontrol edildi. Var olduğu görülünce, "zaten var, atlayalım" denmedi — mevcut içerik de aynı titizlikle denetlendi. Denetim şu adımları izledi:
- Atıf verilen madde numaraları (Md.41-43), o numaraların gerçekten bahsedilen konuyu içerip içermediği kontrol edilerek doğrulandı
- Tarihsel isim (Ramberg, Sturm) bağımsız olarak arandı
- Sınır tablosu, yönetmeliğin kendi ilgili maddesiyle (Madde 31) karşılaştırıldı
- Gerçek formül (2a+b=60-64) doğrudan Madde 31(2-b)'nin kendi metninde bulunup doğrulandı
Bir sayının veya atfın "güvenle sunulmuş olması" onu doğru yapmaz. Doğru madde numarası, doğru olmayan bir maddeye de kolayca atanabilir — ve bu, okuyucunun fark etmesi en zor hatalardan biridir, çünkü format tamamen meşru görünür. Tek çare: her atfı bağımsız olarak yeniden aramak, kaynağın kendi otoritesine güvenmemek.
Düzeltme
Araç v2.0 olarak yeniden yazıldı: doğru madde numarası (Madde 31), doğru tarihsel not (Blondel Kuralı, açıkça "yönetmeliğin parçası değil, arka plan bilgisi" diye işaretlenmiş), ve kullanım-türü ayrımı olmayan tek kural. Güncel aracı görüntüleyin →